METODY AKTYWIZUJĄCE W NAUCZANIU CHEMII

Autor: mgr Maria Malewska Figat

 

METODY  AKTYWIZUJĄCE  W  NAUCZANIU  CHEMII 

           W  SZKOLE SPECJALNEJ – PROPOZYCJE PRACY

 

         Lekcje chemii dla dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się muszą być prowadzone ciekawymi metodami pracy a zarazem w sposób przystępny muszą przekazywać wiedzę. Metoda musi współgrać z celem, który chcemy osiągnąć na określonej jednostce lekcyjnej.

         Chcąc wzbudzić zainteresowanie uczniów chemią, osiągnąć zaplanowane cele, uzyskać lepsze wyniki nauczania stosuję aktywizujące metody pracy.

         Dzięki tym metodom osiągam coraz lepszy kontakt z uczniami. Postawa dzieci do przedmiotu ulega zmianie. Chemia dla dzieci z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim jest przedmiotem trudnym a w wielu momentach abstrakcyjnym. Cieszę się, że uczniowie coraz chętniej uczestniczą w zajęciach.

         Stosując metody aktywizujące uczniowie stają się bardziej samodzielni. 

         Aktywizacja to stworzenie uczniom warunków do czynnej roli w procesie kształcenia poprzez organizację pracy grupowej, powierzanie im ról, wspieranie koleżeńskie, poprzez organizowanie i prowadzenie zajęć w terenie.

         Praca na lekcjach chemii musi być wsparta różnorodnymi pomocami dydaktycznymi np.: modele , plansze, plakaty, karty pracy i ciekawe ćwiczenia.

Lekcja prowadzona metodą werbalną- pogadanka- bez zastosowania szeregu ćwiczeń często jest lekcją utraconą bezpowrotnie. Tematy trudne dla dzieci np.: produkcja cukru, oczyszczanie ścieków czy przemysł petrochemiczny lepiej jest przeprowadzić w terenie. Podczas bezpośredniej obserwacji uzyskamy więcej niż na kilku jednostkach lekcyjnych omawiających ten problem. 

         W pracy z moimi uczniami stosuję różnorodne metody pracy: pracę w grupach, pokaz chemiczny, metaplan, mapę pojęciową, przedstawienie problemu za pomocą ruchu czyli dramę i wiele innych .

         Lekcje powtórzeniowe mogą być prowadzone w formie  mini olimpiady chemicznej, podczas której uczniowie losują pytania i zadania. Praca przebiega  w grupach 3-4 osobowych, które stanowią zespoły. Po takiej lekcji oceniane są całe zespoły i poszczególni uczniowie.

         Lekcje podsumowujące lub rozpoczynające dział tematyczny są przeprowadzane często metodami plastycznymi np.: plakat „ woda w przyrodzie”, plakat na stację benzynową ostrzegający przed niebezpieczeństwem wybuchu.. Plakat wykonywać może cała klasa bądź poszczególne grupy zadaniowe.

         Na lekcjach w kl.II wykonujemy odlewy gipsowe.

Inną formą pracy jest wymyślanie haseł reklamowych i haseł ostrzegających np.: przed nadmiernym spożywaniem alkoholu.

         Jak każdy nauczyciel mam swoje „najlepsze  metody „ po które chętnie sięgam. Jedną z ciekawszy a zarazem moich ulubionych metod jest eksperyment, który szerzej omówię przy przedstawianiu scenariuszy zajęć.

         W ocenianiu uczniów i sprawdzaniu ich wiadomości stosuję również metody aktywizujące. Często są to sprawdziany wiadomości i umiejętności oraz testy. 

         Poniżej przedstawię moje propozycje pracy metodami aktywizującymi w szkole specjalnej. 

  

Metody aktywizujące proces nauczania w szkole specjalnej-  

 

            Scenariusz

 

                      

 

Temat: KWASY SŁABE : KWAS MLEKOWY, OCTOWY I CYTRYNOWY.

 

CELE:

         Poznawczy

·        poznanie właściwości kwasu octowego, kwasu mlekowego i kwasu cytrynowego.

            ·        zapoznanie się z pojęciem kwasów słabych. 
Kształcący

·        rozwijanie sprawności intelektualnych poprzez samodzielne wykonywanie zadań.

·        nabywanie umiejętności wykonywania doświadczeń chemicznych.

·        umiejętność określania właściwości fizycznych i chemicznych kwasu octowego, cytrynowego, mlekowego.

            ·        kształtowanie umiejętności korzystania z podręczników, słowników chemicznych i czasopism w celu wyszukiwania potrzebnych wiadomości.
Wychowawczy

·        bezpieczne wykonywanie doświadczeń chemicznych.

·        kształtowanie postawy  ekologicznej poprzez unikanie hałasu.

·        kształtowanie umiejętności pracy w zespole.

·        prawidłowe zachowanie się podczas zajęć lekcyjnych

METODY : Praca w grupach, ćwiczenia uczniowskie, praca z tekstem drukowanym (książka, czasopismo, słownik chemiczny)

POMOCE: Każdy zespół wyposażony jest w:

         sprzęt laboratoryjny :probówki, zakraplacz

         odczynniki :  odpowiedni zestaw odczynników

         instrukcje  do ćwiczeń i pracy samodzielnej w grupach.

DOŚWIADCZENIE: badanie właściwości fizycznych kwasu octowego, mlekowego, cytrynowego.

OCENA UCZNIA : punkty w postaci kolorowych kartoników.

PRZEBIEG LEKCJI

1.     Powitanie uczestników.

2.     przedstawienie tematu lekcji.

3.     Przypomnienie wiadomości z ostatniej lekcji – Podział kwasów (uczniowie układają drzewko pojęciowe)- praca w zespołach zadaniowych.

 

 


                         

 

 

                 Za prawidłowo ułożone drzewko punkty.

 

4.     Zapisanie tematu lekcji na tablicy .

5.     Rozdanie instrukcji i pomocy każdej grupie .

6.     Samodzielna praca uczniów.

7.     Prezentacja zdobytych informacji.

8.     Zapis notatki lub wklejenie notatki przygotowanej przez nauczyciela.

9.     Sprzątnięcie stanowiska pracy.

10.      Ocena osiągnięć grupy i uczniów indywidualnie.

 

 

                           INSTRUKCJE  DLA  UCZNIA 

 

1.Badanie właściwości kwasu octowego, mlekowego i cytrynowego ( każda grupa otrzymuje do zbadania inny kwas).

  

                      Þ  nalej niewielką ilość kwasu do oznaczonej probówki

2. zbadaj ich stan skupienia, barwę i zapach

3. dolej wody i wymieszaj bagietką – zbadaj rozpuszczalność w wodzie

 

4. wyniki zapisz w tabelce.

 

właściwości fizyczne

 

kwas octowy

kwas cytrynowy

kwas mlekowy

stan skupienia

 

 

 

 

barwa

 

 

 

 

zapach

 

 

 

 

rozpuszczalność w wodzie

 

 

 

odczyn roztworu

 

 

 

 

 


2. Badanie odczynów wodnych roztworów kwasów.

 

                                  1.                     do doświadczenia wykorzystujemy roztwory wodne kwasów z poprzedniego doświadczenia.

       2.   sprawdź na jaki kolor zabarwia się papierek uniwersalny.

       3.      wynik zapisz w tabelce.

 

3.Praca z tekstem

·        Wypisz zastosowanie określonych kwasów.


Ćwiczenie1. podczas druku etykiet na butelkach z odczynnikami chochlik przestawił litery.

pomóż mu je odczytać.

 

SAWK  OOCYTW ;  KSAW  MOWKYLE  : KWSA YTRYCONWY

 

Laboratorium – eksperyment chemiczny  - jako metoda aktywizująca proces nauczania w szkole specjalnej.

 

 

                                                   „ Słyszałem i zapomniałem.

                                                                  Widziałem i zapamiętałem.

                                                                      Zrobiłem i zrozumiałem”

                                                                                       Konfucjusz

 

         Metoda eksperymentu chemicznego jest zaliczana do grupy metod praktycznych, w których uczeń działa w cele nabycia pewnych wiadomości i umiejętności.[1]

         Wyróżniamy dwie formy eksperymentu chemicznego: eksperyment pokazowy – wykonywany przez nauczyciela bądź ucznia oraz eksperyment laboratoryjny czyli doświadczenie chemiczne.

         W doświadczeniu chemicznym wyróżniamy dwie metody:

·        laboratoryjną metodę naprowadzającą

·        laboratoryjną metodę problemową [2]

W czasie prowadzenia lekcji naprowadzającą metodą laboratoryjną uczniowie pracują w grupach 3-4 osobowych i każda z grup wykonuje ten sam eksperyment chemiczny. Mówimy wtedy o ćwiczeniach prowadzonych jednym „frontem”. Jest to metoda dość często stosowana na lekcjach chemii w szkole specjalnej. 

         W laboratoryjnej metodzie problemowej uczeń posiada nie tylko największe możliwości poszukiwania przyczyn analizowanego zjawiska, ale także może w znacznie większym stopniu samodzielnie zaprojektować i wykonać eksperyment. Metodę tę, w szkole specjalnej, można wykorzystać w klasach starszych lub na zajęciach kółka chemicznego.

 

         Doświadczenie chemiczne umożliwia uczniowi bezpośredni kontakt z rzeczywistością i samodzielność działania kierowanego samodzielnym myśleniem.

         Jest rzeczą oczywistą, że w pamięci ucznia upośledzonego w stopniu lekkim, bardziej utrwalą się te doświadczenia chemiczne, które zostały wykonane samodzielnie. Jest to jedna z lepszych i bardziej skutecznych metod nauczania w gimnazjum specjalnym. Wymaga jednak od nauczyciela systematycznej pracy z uczniami i zachowania wszelkich zasad ostrożności. 

         Doświadczenia chemiczne uczniowie wykonują już w klasie I gimnazjum,

jednak samodzielność w pracy uzyskują w klasach starszych (tj. w klasie III)

         Uczniowie pracują w grupach 3-4 osobowych. Mają do dyspozycji szkło

laboratoryjne, proste odczynniki chemiczne, dokładny instruktaż oraz życzliwą pomoc nauczyciela.

         Pracę metodą laboratoryjną zaczynamy od najprostszych ćwiczeń by potem systematycznie wykorzystywać coraz trudniejsze eksperymenty. W klasach I gimnazjum gdzie uczniowie dopiero zdobywają doświadczenie w pracach eksperymentalnych, nauczyciel musi bezpośrednio kierować pracą laboratoryjną uczniów wydając odpowiednie polecenia. np.: do probówki wsypujemy cukier, podpalamy palniki, podgrzewamy probówki, obserwujemy zmiany itp.

 

 

  

 

      Scenariusz nr 2

 

 

 

 

Temat: SKROBIA – WŁAŚCIWOŚCI  FIZYCZNE I CHEMICZNE  WIELOCUKRÓW .    LABORATORIUM

 

CELE

              Poznawczy 

                       

-         zapoznanie się z określeniami : wielocukry , skrobia 

-         poznanie właściwości fizycznych i chemicznych skrobi

            Kształcący 

 

-         umiejętność samodzielnego określania właściwości fizycznych
 i chemicznych skrobi

-         nabywanie umiejętności wykonywania doświadczeń chemicznych na podstawie , których wykrywamy skrobię w produktach 

-         kształtowanie umiejętności wykorzystywania poznanych wiadomości  w życiu codziennym ( kisiel, klej, krochmal)

            Wychowawczy 

 

-         bezpieczne wykonywanie doświadczeń chemicznych 

-         prawidłowe zachowanie się podczas zajęć lekcyjnych 

METODY:   Laboratorium   ( praca w zespołach ) 

 

POMOCE:   Każdy zespół wyposażony jest w: 

         sprzęt  laboratoryjny : probówki , palnik spirytusowy, zlewka , 

                                             zakraplacz.

         odczynniki : woda , jodyna .

         produkty : mąka ziemniaczana , chrupki kukurydziane , ziemniak, jabłko, 

                             budyń , fasola, cukier , glukoza, wędlina , kisiel 

         inne: czajnik z gorącą wodą , kubki, miseczki , krzyżówka- skrobia ,  wydrukowane ćw. 1 ( właściwości skrobi) 

 

PRZEBIEG  LEKCJI .

 

1.     Powitanie uczestników  

2.     przypomnienie wiadomości z ostatnich lekcji  -  Podział cukrów  ( każdy uczestnik otrzymuje karteczkę z podziałem węglowodanów – dzieci odpowiadają na pytania  nauczyciela .)

3.     Krzyżówka – skrobia – wspólne określenie tematu lekcji. 

4.     Skrobia –wielocukier .

-    jest najbardziej rozpowszechnionym wielocukrem

-    wzór chemiczny skrobi  ( C6H10O5)n  

 5. Występowanie skrobi

                - dużo skrobi zawierają ziarna zbóż , bulwy ziemniaków 

                 - skrobia jest materiałem zapasowym dla organizmów żywych

6.     Właściwości fizyczne i chemiczne skrobi 

 

                            * określ kolor , smak, rozpuszczalność  skrobi w zimnej wodzie 

 *substancja biała , bez smaku , bez zapachu nie rozpuszcza się w zimnej wodzie 

 *zbadaj jak zachowuje się skrobia po podgrzaniu roztworu skrobi powstaje kleik skrobiowy

- wyniki zapisz na kartce

6.  Wykrywanie skrobi w produktach spożywczych 

 

* wykrywanie skrobi za pomocą jodyny 

*obecność skrobi w badanych próbkach--- zabarwienie niebieskie  , brak skrobi –zabarwienie brązowe

-  wyniki zapisujemy w tabelce 

 

7.Wykonanie ćwiczenia 1. –w celu utrwalenia właściwości fizycznych i chemicznych skrobi.

8.     Wykorzystywanie właściwości skrobi w życiu codziennym : krochmal, kisiel ,.klej ,

 

9.     Wykonanie i spożycie kisielu.

 

 

ANEKS

 

1.

 

PODZIAŁ CUKRÓW 

 

CUKRY

( węglowodany )

cukry proste                           dwucukry                           wielocukry

C6H12O6                             C12H22O11                          (C6H10O5)n

   
glukoza (cukier gronowy)              sacharoza                                 skrobia

 

                                                                               

fruktoza (cukier owocowy)                                          celuloza

 

 

 

2. Krzyżówka

 

  

 

 

 

 

 

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6

 

 

 

 

 

 

7

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1. Dodajesz soli do potraw aby otrzymać lepszy ........

2. Powstaje na rzece wiosną .

3. Na przykład fruktoza .

4. Fruktoza i glukoza to cukier .......

5.Z jakiego warzywa w Polsce otrzymujemy cukier- sacharozę .

6. Pora roku ulubiona przez narciarzy. 

7. Ma wzór C6H12O6

 

3. Ćwiczenie

Ćw.1 .  Spośród poniższych właściwości ciał wybierz te , które dotyczą 
             skrobi i zamaluj na kolor żółty.

                                                                                                       

 

                                                                                                                                    

Elipsa: ma słony smak

Elipsa: po podgrzaniu  zawiesiny skrobi powstaje brunatna ciecz

Elipsa: nie rozpuszcza się w zimnej wodzie

Elipsa: nie ma zapachu

Elipsa: rozpuszcza się w zimnej wodzie

Elipsa: ma kolor żółty

Elipsa: bez określonego smakuElipsa: ma zapach mięty

 

 

 


[1]  A. Bogdańska-Zarembina. A. Houwald.(red). Metodyka nauczania chemii. Warszawa 1970.    s103

[2]A. Burewicz.(red) Dydaktyka chemii. Poznań 1993. s.246 i s. 158